CECHA CHARAKTERYSTYCZNA UŚWIADAMIANIA

Tak np. mówimy, że człowiek jest świadom, w znaczeniu (1) wtedy, gdy prze­szedł ulicę, ominął przeszkody i trafił do miejsca przezna­czenia, choć wszystkie te czynności wykonywał automa­tycznie, oraz że jest świadom w znaczeniu (2), gdy wie i potrafi powiedzieć, co spostrzega i co robi. Z kolei możemy rozważyć problem uświadamiania emo­cji. Tak więc mówiąc o uświadomieniu emocji, należałoby odróżnić dwa zjawiska: Tfrystąpienie dostatecznie zorgani­zowanego i wyodrębnionego procesu, który oddziałuje na przebieg czynności i jest subiektywnie doznawany — czło­wiek wie, że czegoś doznaje i że to doznanie jest zupełnie inne niż wszystkie poprzednie (tak np. zakochany po raz pierwszy odczuwa stan, którego nie umie określić, ale wie, że ten stan trwa i że nie da się go z niczym porów­nać), oraz uświadomienie właściwe, którym jest wiedza o własnym stanie ujęta w kategorie słowne (symboliczne).Cechą charakterystyczną uświadomienia (w drugim te­go słowa znaczeniu) jest włączenie otrzymywanych sygna­łów w system informacji (o sobie, o świecie, o emocjach) uporządkowanych i usystematyzowanych zgodnie ze spo­łecznie wypracowanym i przyswojonym przez jednostkę systemem znaczeń. Ten drugi rodzaj uświadomienia daje człowiekowi środki kontroli nad emocjami — zdolność przewidywania ich przebiegu, znajomość czynników, od których zależy ich siła, czas trwania, następstwa. Należa­łoby tylko dodać, że jest to orientacja potoczna a nie naukowa. O emocjach człowiek uczy się przecież nie z podręczników psychologii, lecz z dzieł literackich, z fil­mu, poezji, dramatu, ze zwierzeń, opowiadań innych ludzi. W dalszych rozważaniach mowa będzie wyłącznie o uświa­domieniu w drugim z wymienionych znaczeń.